Występ
Waiata, poi i gry na kijach
Czym są pieśni, poi i gry na kijach w występie Māori, co oznaczają stroje i instrumenty oraz jak wpisują się one obok haka.
Zarezerwuj występ ↗Szybka odpowiedź
Waiata to pieśni, poi to kule wymachiwane na sznurkach w rytm muzyki, a tī rākau to gry na kijach. Haka jest tylko jednym z tych elementów. Te Ara nazywa waiata centralnym elementem kapa haka i zauważa, że poi są charakterystyczne wyłącznie dla Māori z Nowej Zelandii, dlatego około trzydziestominutowy występ może pomieścić wszystkie cztery.
Waiata, czyli pieśni
Te Ara opisuje waiata jako utwory śpiewane do melodii lub recytowane jako skandowane zawołania i wymienia kilka ich rodzajów: chóralne waiata tira, tradycyjne recytacje zwane waiata tawhito, pieśni z gestami zwane waiata ā-ringa, poi, pieśni powitalne zwane whakaeke oraz pieśni pożegnalne zwane whakawātea. Waiata niosą uczucia osoby lub grupy, utrwalają wydarzenia osobiste i historyczne oraz naśladują przekazy ustne. Te Ara dodaje, że waiata służą do przekazywania wiedzy w społecznościach Māori, dlatego pieśń jest często zarówno lekcją, jak i występem.
Pieśni z gestami
Te Ara podaje, że na początku XX wieku kapa haka zaczęła wystawiać nowoczesne pieśni z gestami i że wiele nowych powstało właśnie wtedy. Przywódca Ngāti Porou, Apirana Ngata, zachęcał kapa haka do zbierania funduszy na rzecz Māori Soldiers' Fund podczas I wojny światowej i zgromadził wiele tradycyjnych waiata. Pieśni z gestami łączą słowa z gestem, dzięki czemu wykonawca, który objaśnia pieśń, może pokazać jej znaczenie bez tłumaczenia.
Poi
Te Ara opisuje poi jako gatunek muzyczny charakterystyczny wyłącznie dla nowozelandzkich Māori, w którym wykonawca wymachuje kulą na sznurku, dopełniając występ. Mężczyźni używali poi jako ćwiczenia pomagającego wojownikom sprawniej władać bronią, a kobiety — by łagodzić napięcie mięśniowe i utrzymać dłonie oraz ramiona w gibkości potrzebnej do prac takich jak tkanie. Te Ara zauważa, że obecnie poi wykonuje się w dużej mierze do europejskich melodii, podczas gdy poi sprzed czasów kolonialnych recytowano bardziej na podobieństwo haka.
Tī rākau, czyli gry na kijach
Strona samej wioski wymienia tī rākau, grę na kijach, obok haka i poi wśród elementów swojego występu kulturowego, i opisuje go jako opowieść wykorzystującą pieśń, gry na kijach oraz ruch dłoni, oczu i ciała do przekazywania historii, mitów i legend. Wykonawcy na bieżąco objaśniają znaczenie poszczególnych elementów, a gry na kijach należą do tych, które tłumaczą.
Stroje i instrumenty
Te Ara podaje, że strój kapa haka łączy tradycyjne ubrania Māori ze współczesnymi elementami, w tym piupiu, lniane spódniczki, pari, gorsety, tātua, pasy, oraz tīpare, opaski na głowę. Kapa haka często używa zachodnich instrumentów, głównie gitar. To, co nosisz, by obejrzeć występ, ma mniejsze znaczenie niż to, co noszą wykonawcy, ale znajomość nazw pomaga nadążyć, gdy wykonawcy objaśniają, co mają na sobie i dlaczego.
Kto prowadzi występ
Te Ara podaje, że haka jest zwyczajem o dużym znaczeniu społecznym i że reputacja iwi lub hapū może wznieść się lub upaść w zależności od umiejętności jej członków w wykonywaniu haka. Mówi, że prowadzący musi być ekspertem potrafiącym wpływać na zespół poprzez wyczucie czasu w głosie i ruchu. Te Matatini, krajowy konkurs kapa haka, odbywa się co dwa lata i przyciąga ponad 40 rywalizujących drużyn, co pokazuje, jak poważnie traktuje się tę sztukę.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest waiata?
Pieśń. Te Ara wymienia kilka jej rodzajów, w tym pieśni chóralne, tradycyjne recytacje i pieśni z gestami.
Co to jest poi?
Kula na sznurku, wprawiana w ruch w rytm muzyki. Te Ara nazywa poi gatunkiem muzycznym charakterystycznym wyłącznie dla nowozelandzkich Māori.
Czym są tī rākau?
Grami na kijach. Wioska wymienia je wśród elementów swojego występu kulturalnego.
Czy pieśni są objaśniane?
Tak. Artyści na bieżąco wyjaśniają znaczenie poszczególnych elementów.
Źródła